Hoe maak je  (mega) magie

OPEN LUCHT MUSEUM.  Park Sonsbeek, Nederland, jaarlijks gastheer voor de grootste beeldententoonstelling in Europa.  Drijvende wolken, kristallen kronen, bomen worden verpakt.  En de uitnodiging om te verdwalen in het bos.

Door: Barbara Casavecchia - Fotograaf Michel Bousquet

Een kerkschip van boomstammen, groene takken gevlochten als Gothische ribben, een violette lichtstraal gepolijst door het loofbos, een enorme kroon van parels gemaakt van Murano glas die wiegt in de wind: het oogstrelende effect is gegarandeerd, evenals het kinderlijke plezier van een open mond met de neus omhoog gericht.  “La Couronne de la Nuit” door Jean-Michel Othoniel is het hoogtepunt van Sonsbeek 2008, de belangrijkste beeldententoonstelling in de openlucht in Europa.  Om in te lijsten, het gelijknamige park in Engelse stijl gecreëerd in het jaar 800 door Baron Heeckeren op zijn eigen landgoed  te Arnhem, Nederland.  Een harmonieus landschap van oases, vijvers, watervallen en paden te verkennen met trage pas en nu het plezier bij het vinden van de 26 monumentale sculpturen (een voor elke letter van het alfabet, het lijkt op het schrijven van een verhaal), uitgevoerd ter plekke door 29 kunstenaars, gemarkeerd door een wegwijzer die herinnert aan een oversized kaartenprikker.  Een van de meest spectaculaire, het “Flying Green House” van de  Argentijn Tomas Saraceno,  "wolken" drijvend op een transparante, opgepompte helium ballon die je kan beklimmen,  op een aantal meters boven de grond, voor contemplatie van de hemel en het bladerdek. 

Opmerkelijk ook de robuuste creaties van de nieuwe grootheden op ht gebied van sculptuur,  ‘Made in California’: Matthew Monahan, Thomas Houseago, Lara Schnitger en “The Appearance of a Tree” van de Belg Michel François, een boom ontworteld maar levend en verzorgd terwijl hij horizontaal ligt, als bij magie.  De palmtak voor de meest ironische interventie gaat naar Fernando Sánchez Castillo uit Madrid, auteur van de fontein van de Spitting Leaders: ondergedompeld tot aan de gordel in een vijver, de bronzen standbeelden van de grote dictators uit het verleden, van Stalin tot Franco, die krachtig met water naar elkaar spugen.  

Met haar scala van verrassingen is Park Sonsbeek een bijgewerkte versie van de Temple of Fame van de dichter Alexander Pope - de inspiratiebron voor landschapsarchitectuur - beschreven in 1711: een weelderig park vol met exotische gebouwen, van obelisk tot  de pagodes.  Arcadian, charmant, misschien een beetje 'te decoratief’.  De tentoonstelling heeft een interessante geschiedenis.  Het debuut valt in 1949, toen de wethouder  voor Toerisme in Arnhem besliste om het tragische verhaal van de brug (zie de film ‘Een brug te ver’ van Richard Attenborough) dat eindigde met de vernietiging van de Britse Eerste Luchtdivisie, in te wisselen voor kunst.  Om het initiatief bekendheid te geven is echter de ontwrichting van de editie van 1971 nodig, waaraan curator Wim Beeren  de titel  ‘Sonsbeek Buiten de Perken’ geeft.  Kunstenaars als Acconci, Andre, Beuys, Buren, Christo, De Maria, Heizer, Judd, LeWitt, Morris, Nauman, Oldenburg, Serra maken massale land-art interventies, happenings en paviljoens voor de vertoning van films en video's.  Sindsdien is Sonsbeek een van de thermometers van internationale hedendaagse beeldhouwkunst.

 In 1986 laat de Nederland conservator Saskia Bos de tentoonstelling weer binnen de grenzen van het park afspelen, gevolgd door de New Yorkse Valerie Smith (1993) en de Belgische Jan Hoet (2001) die de kunstenaars opnieuw uitnodigen zich te meten met de pleinen, kerken, winkelcentra, gevangenissen, restaurants en het red light district van de stad, waardoor de reacties niet altijd even vriendelijk waren.  Sonsbeek als laboratorium heeft bijna 60 jaar lang gewezen op de kloof tussen de burgers en de kunstliefhebber die in bedevaart naar tentoonstellingen en musea ging, een kloof de zich verbreedde naarmate de begrotingen samen met het autisme van bepaalde werken toenamen, maar ook door de rol van figurant die aangemeten wordt wanneer een tentoonstelling een heel land getransformeerd in een sociaal-etnografisch diorama of themapark.  

Gezien de groene uitstraling van Sonsbeek, herinnert u zich wellicht dat de stamvader van alle pretparken, dierentuinen en pretparken het “jardin de plaisance”  is , de hortus deliciarum van het middeleeuwse gerechtshof.  De curator van dit jaar, Anna Tilroe, heeft toegezegd zich te zullen inzetten om de scheur te dichten tussen de lokale bevolking en het kunstvolk.  Daartoe heeft zij aan de kunstenaars gevraagd om samen te werken met "gilden" , dat wil zeggen groepen mensen (advocaten, daklozen, vrijwilligers van het Rode Kruis, beoefenaars van vechtsport). Deze droegen een week vóór de opening de beelden in een processie door de straten van Arnhem, onder het ritme van trommels en  het applaus van duizenden medeburgers.  Een ongekende mix van participatie, spektakel, de heilige expositie en collectief berouw, die is uitgemond in een seculiere, ceremoniële viering van  ongedisciplineerde kunst.  

Op dit moment komen de beelden tot rust in het betoverde bos.  Over de wandelpaden zwerven hier en daar bendes LARP-ers (een afkorting van Live Action Role Playing, een door de videogame geïnspireerd spel dat in de dagelijkse werkelijkheid wordt gespeeld).  Ze zijn in het Sonsbeek Park bijeengeroepen door een New Yorkse kunstenaar, Brody Condon: jongelui, uitgedost als elven, amazones, krijgers en monniken.  Wanneer hun weg zich kruist met die van een bezoeker pretenderen ze deze niet te zien, opgesloten als ze zijn in hun eigen fantasieën en een perfect kunstmatige natuur.  Misschien zoeken zij, net als alle bezoekers van Sonsbeek 2008, een groots moment van verwondering.

Geheime routes
Sonsbeek 2008 : tot 21 september, gratis van zonsopgang tot zonsondergang; www.sonsbeek2008.nl)  in Arnhem, een uur met de trein vanaf Amsterdam. 20 kilometer verderop is een 25 hectare grote beeldentuin van het museum Kröller-Müller in Otterlo, met permanente werken van Rodin, Dubuffet, Serra, Merz, Oldenburg.